Het is winter en er ligt zowaar sneeuw. Dat hadden ze vast niet bedacht op de marketingafdelingen van onze supermarkten. Het is stamppot seizoen en dat zullen we weten ook. Heel Nederland moet weer aan de stamppot. Of linksom of rechtsom, we worden doodgegooid met advertenties met ingrediënten voor stamppot. “Stamp eens wat anders” is de leus.
Ik ben groot voorstander om te koken met de groeten die het seizoen je biedt. Hoewel ik graag een framboosje in mijn yoghurt lust, laat ik deze even lekker staan. Een paar weken geleden viel mijn oog bij een bakje frambozen op het land van herkomst. Ik geloofde mijn ogen niet toen daar toch echt Peru stond. Nu gun ik de boeren in Peru het allerbeste maar ik denk dat ze hun afzetmarkt toch iets dichterbij moeten zoeken als Europa. In een wereld waar het draait om energietransitie kun je het toch echt niet maken frambozen van Peru naar Europa te transporteren. Wij maken ons druk over vliegschaamte en bij de gedachte dat deze verse vruchten, hoe kan het anders, per vliegtuig verscheept worden dan moet je je toch enigszins oncomfortabel gaan voelen. Eerlijk gezegd ga ik liever zelf dat vliegtuig in als de framboos voor mijn ontbijtje.
Maar even de framboos daargelaten. Het is hartje winter en we worden hier overstelpt met boerenkool, spruitjes, winterwortelen en aardappelen. Je hoeft geen topkok te zijn om begrijpen dat dit precies de ingrediënten voor een echte Hollandse stamppot zijn. De basis vormt de kruimige aardappel, ideaal voor puree, en dan wordt dit aangevuld met een andere groente die bijna tot moes wordt gekookt. Nu vind ik het persoonlijk niet erg om van tijd tot tijd boerenkoolstamppot of andijviestamppot te eten maar ik moet er toch niet aan denken dat dit eens per week op het menu staat.
Het hele jaar door is de Nederlander zeer ruimdenkend in zijn dinerkeuze. We staan voor heel veel wereldkeukens open. Indonesisch, Chinees, Mexicaans, Indiaas, Frans, Italiaans, Grieks, Spaans, Marokkaans het is allemaal te krijgen is de buurtsuper. Daar hebben we echt een streepje voor op de andere landen in Europa. Ga in Italië maar eens ingrediënten voor nasi goreng halen. Veel succes want je komt gegarandeerd zo gefrustreerd als wat thuis van een koude kermis. Hier zijn we wat eten betreft gelukkig zeer open voor de mondiale keuken.
Maar zodra het winter wordt komt ineens de Hollandse keuken om de hoek die volgens mij zijn oorsprong heeft in een tijd dat er enkel en alleen streekproducten verkrijgbaar waren en van kassen nog nooit iemand had gehoord. De tijd waarin de aardappel het belangrijkste product was en waarbij ik een beeld in mijn hoofd heb, namelijk dat van de aardappeleters van Van Gogh. Ik zie een groep boeren om de tafel die leunend op de linkerhand, met de rechterhand de prak met een lepel naar binnen schuiven. Helaas zijn er nog steeds mensen die zo het eten nuttigen maar dat even daargelaten.
De Nederlandse keuken heeft het in het buitenland nooit zo goed gedaan. Zelfs België heeft zijn eigen, voortreffelijke keuken. Raar is dat eigenlijk niet want de Nederlandse prak is eigenlijk niet te hachelen. Wat maakt het dan dat we in de winter zo terugvallen op onze hutspot, boerenkool en andere stampen? Gewoon omdat het makkelijk is? Eerlijk is eerlijk, ik weet het echt niet. Ik sla deze vreemde gewoonte gade met een mengeling van afgrijzen en verwondering. Zoals ik al eerder aangaf is het prima om eens stamppot te maken met een lekker Unox rookworstje maar als ik de reclames mag geloven wordt er meerdere malen per week gestampt.
Hoe kan dat? In Nederland hebben we een uitstekende eetcultuur met bijbehorende restaurants. Nog nooit ben ik daar iets van stamppot op de kaart tegengekomen, dus tot de culinaire hoogstandjes behoort het niet. Maar van de andere kant heeft de Nederlander ook een soft spot voor de vette hap, kijk maar naar het succes van de Febo, Mc Donald of de lokale snackbar. Ook hier moet ik bekennen dat je er eens in de zoveel tijd ongelooflijk zin in kunt hebben. Heb je het dan op, dan zucht ik altijd: “voorlopig niet meer”.
Of is die hele stamppotcultuur meer een kwestie van geld? December is vanouds een dure maand en de carnavalisten onder ons sparen voor Vasteloavend. Dat zou een mogelijke verklaring kunnen zijn al twijfel ik erover. Onze buren in België en Duitsland komen toch ook de winter door zonder deze overmatige hoeveelheden stamppot? Qua klimaat is het ook daar winter met dezelfde groeten, alleen niet geprakt. Is dat prakken niet een overblijfsel van de oude Hollandse volkscultuur? Lekker even lomp doen en de etiquette even ver van je afschuiven. Een soort van guilty pleasure. Wie zal het zeggen? Ik maak mijn boodschappenlijstje voor komende week en besluit iets lekkers te koken. Maar geen Hollandse kost dat moge duidelijk zijn.
